لە نێوان ڕووناکیی زانست و سێبەری فتوادا: بۆچی ئایندە پێویستی بە مەرجەعییەتی عەقڵە؟

لە نێوان ڕووناکیی زانست و سێبەری فتوادا: بۆچی ئایندە پێویستی بە مەرجەعییەتی عەقڵە؟
وتاری ڕەند مەریوانی سارپەرشتیاری گشتی 
مێژووی مرۆڤایەتی گەواھیدەری ڕاستییەکی حاشاهەڵنەگرە: ئەو گەلانەی عەقڵیان کردە پێشەنگ، شارستانییەتیان بونیاد نا، و ئەو گەلانەشی ژیانی خۆیان ڕادەستی فتوا و دەقە نەگۆڕەکان کرد، لە پەراوێزی مێژوودا مانەوە. ئەمڕۆ، بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان ڕادەگەیەنێت کە تەنها مەرجەع بۆ بەڕێوەبردنی ژیانی گشتی، دەوڵەت و کۆمەڵگە، زانست و میتۆدی عەقڵانییە.
زانست؛ گەڕان بەدوای ڕاستیدا، فتوا؛ سەپاندنی دۆگم
زانست پرۆسەیەکی زیندووە؛ وەک کارڵ پۆپەر (Karl Popper) دەڵێت: هێزی زانست لەوەدایە کە دەتوانێت هەڵەکانی خۆی بدۆزێتەوە و ڕاستیان بکاتەوە. زانست لەسەر بنەمای گومان، تاقیکردنەوە و بەڵگە کار دەکات. لە بەرامبەردا، فتوا کۆمەڵێک بڕیاری مێژوویی و جێگیرە کە زۆرجار لەگەڵ پێویستییەکانی سەردەمی مۆدێرن و ئاڵۆزییەکانی ئابووری و سیاسی و کۆمەڵایەتیدا یەکناگرنەوە.
کاتێک ژیانی گشتی بە فتوا بەڕێوە دەبرێت، داهێنان دەمرێت و پاشکۆیەتی جێگەی دەگرێتەوە، چونکە فتوا داوای گوێڕایەڵی دەکات، بەڵام زانست داوای "تێفکرین" دەکات.
مەرجەعییەتی عەقڵ لە بونیادنانی دەوڵەتدا
ناکرێت لە سەدەی بیست و یەکدا، چارەنووسی سیستەمی بانکی، پەروەردەی منداڵان، و سیاسەتی دەرەوەی وڵات بە تێڕوانینێکی ئایینیی وشک بسپێردرێت. ئەمارتییا سێن (Amartya Sen)، بیرمەندی گەورەی ئابووری، دەڵێت: پەرەپێدان واتە فراوانکردنی ئازادییەکانی مرۆڤ. ئەم ئازادییەش تەنها لە سایەی زانستدا بەدی دێت کە دەتوانێت کێشەکان بە داتا و لۆژیک شی بکاتەوە.
بزووتنەوەی ئایندە پێی وایە، فتوای پیاوانی ئایینی دەبێت تەنها لە چوارچێوەی ژیانی تایبەتی و ڕێوڕەسمە مەعنەوییەکاندا بمێنێتەوە. هەر کاتێک فتوا هەوڵ بدات دەست بخاتە ناو کایەی یاسادانان و زانستەوە، کۆمەڵگە بەرەو دواوە دەبات و دەبێتە ئامرازێک لە دەستی ستەمکاران بۆ بێدەنگکردنی دەنگی ئازاد.
 ڕەسەنایەتیی زانست لە ناسنامەی ئێمەدا
بانگەشەی ئێمە بۆ زانست، هاوردەکراو نییە. کاتێک زانای کوردی وەک ئیسماعیل جەزەری بناغەی زانستی ڕۆبۆت و میکانیکی دادەڕشت، یان ئیبن سینا میتۆدی تاقیکردنەوەی پزیشکی دەهێنایە کایەوە، جیهانیان بەرەو ڕووناکی برد. ئێمە دەمانەوێت بگەڕێینەوە بۆ ئەو عەقڵانییەتە کە تێیدا تاکی کورد بەرهەمهێنەری مەعریفە بێت، نەک تەنها وەرگری فتوایەکی ئامادەکراو کە لە دەرەوەی سنوورەکان و مێژووەوە بۆی دێت.
ئەرکی بزووتنەوەی ئایندە
ئێمە لێرەین تاوەکو:
زانکۆکان بکەینە پەرستگای زانست، نەک شوێنی ململانێی ئایدیۆلۆژی.
یاسا لەسەر بنەمای جاڕنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤ و زانستی کۆمەڵناسی دابڕێژینەوە.
مرۆڤی کورد لە ژێر هەژموونی ترس و قەزا و قەدەردەربهێنین و بەرەو بەرپرسیارێتی و کردەی زانستی بیبەین.
فتوا هی ڕابردووە و بۆ کایەی ڕۆحییە، بەڵام زانست هی ئێستا و داهاتووە و بۆ بەڕێوەبردنی ژیانە. بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان، ڕێگەی دووەم هەڵدەبژێرێت، چونکە نیشتمانێکی ئازاد تەنها بە عەقڵێکی ئازاد بونیاد دەنرێت.
بەرەو ئایندەیەکی عەقڵانی و زانستی