ئۆجەلان و پەکەکە: مێژوویەک لە خوێن، کۆیلایەتی، وابەستەیی بە هەواڵگرییەکان و ناشیرینکردنی خەباتی کورد

عەبدوڵڵا ئۆجەلان و ڕێکخراوی پەکەکە (لەگەڵ لق و تابلۆ دروستکراوەکانی وەک پەیەدە، هەسەدە، یەپەگە، پژاک، یەبەشە و دەستەڵاتە فۆرماڵییەکانی تر) لە ساڵی ١٩٧٨ەوە تا ئەمڕۆ، نەک هەر بزووتنەوەیەکی ڕزگاریخوازی نیشتمانی نەبوون، بەڵکو یەکێک بوون لە سەرەکیترین هۆکارەکانی پەرتەوازەیی، کوشتنی کورد بە دەستی کورد، تێکدانی شیرازەی کۆمەڵایەتی و ڕاکێشانی سوپا داگیرکەرەکان بۆ ناو خاکی کوردستان. 

لەبری خەبات بەرامبەر داگیرکەران، سیستەمێکی ڕەهای کۆڵتی، ترس، تەکفیرکردنی سیاسی و خزمەتکردنی ئەجێندا هەواڵگرییەکانی ناوچەکەیان پەیڕەو کردووە.

١. سەرەتای دروستبوون: ژیانی ئۆجەلان، خێزان و مانۆڕی سیمبۆڵەکان (١٩٤٨–١٩٧٨)
عەبدوڵڵا ئۆجەلان لە ساڵی ١٩٤٨/١٩٤٩ لە گوندی ئۆمەرلی (هالفەتی لە شانیورفا) لە خێزانێکی هەژار لەدایک بوو. 

ئۆجەلان لە ناوچەیەک گەورە بوو کە دایکی (ئوویش) کەسایەتییەکی توندی بەسەردا دەسەپاند و خێزانەکەی پەیوەندییەکی تێکەڵاوی فەرهەنگییان هەبوو. دوای تەواوکردنی دەستەی سەرەتایی و ئامادەیی، چووە زانکۆی ئەنقەرە بۆ خوێندنی زانستە سیاسییەکان.

لە سەردەمی لاویدا و پێش دامەزراندنی پەکەکە، ئۆجەلان لە ئەنقەرە چالاک بوو. 

بەپێی گومان و شیکارییەکانی هەندێک ڕۆژنامەنووسی تورک (وەک مەهمەت ئاڤنی ئۆزگورەل)، ئۆجەلان لە سەرەتادا پەیوەندی بە دامەزراوە و بازنە دژە-کۆمۆنیستەکانەوە هەبووە کە دەستگای هەواڵگری تورکیا (میت) بەکاریان دەهێنان؛ 

ئەگەرچی ڕێکخراوەکە ئەمە ڕەت دەکاتەوە، بەڵام دەستگیرکردن و ئازادکردنە خێراکانی لە تەمەنی لاویدا بەراورد بە چەپەکانی تر، هەمیشە شوێنی گومان بووە.

هاوسەرگیری لەگەڵ کەسیرە یڵدیرم (فاتما) لە ساڵی ١٩٧٨ خاڵێکی وەرچەرخان بوو. کەسیرە کچی عەلی یڵدیرم بوو، کە کەسێکی نزیک لە ناوەندەکانی دەوڵەت و پارتی کۆماری گەل (CHP) بوو. 

ئەم هاوسەرگیرییە دواتر بە پێکدادانی سیاسی کۆتایی هات و کەسیرە لە پەکەکە جیا بووەوە؛ ئۆجەلان فەرمانی کوشتنی دەرکرد و وەک «سیخوڕ» ناوی برد.

لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٩٧٨، پەکەکە لە گوندی فیس (دیاربەکر) وەک پارتی کرێکارانی کوردستان لەسەر بنەمای ئایدۆلۆژیای ڕەهای مارکسی-لینینی دامەزرا. 

بۆ فریودان و دەستکاریکردنی ڕای گشتی، ناونیشان و سیمبۆڵەکانیان چەندین جار گۆڕی:

 * لە سەرەتادا: ئاڵای سوور بە چەکوچ و داس و ئەستێرەی پێنج گۆشە.

 * ساڵانی ٢٠٠٠ بەدواوە: گۆڕینی ناو بۆ کادێک (KADEK)، دواتر کۆنگرە-گەل (Kongra-Gel)، و دواتر دروستکردنی چەتری کەجەکە (KCK).

 * لە پارچەکانی تر: دروستکردنی تابلۆی وەک پەیەدە/هەسەدە لە ڕۆژئاوا و پژاک لە ڕۆژهەڵات.

ئەم ناوگۆڕینانە نە شۆڕشی فکری بوون و نە گەشەسەندنی سیاسی، بەڵکو تەنها تاکتیکێک بوون بۆ خۆدزینەوە لە لیستی نێودەوڵەتی تیرۆر و شاردنەوەی سیمای کۆڵتیی رێکخراوەکە.
٢. سیستەمی کۆڵت، کوشتنی ناوخۆیی و ڕفاندنی منداڵان

پەکەکە لە ناوخۆیدا نە پارتی سیاسی بووە و نە ڕێکخراوێکی ڕزگاریخواز، بەڵکو سیستەمێکی گۆشەگیر و کۆڵت‌ئاسا بووە کێ تێیدا بڕیاری تاکەکەس (ئۆجەلان) وەک پەیامی پیرۆز سەیر کراوە.

کوشتنی ئەندامان و ڕەخنەگران

بەپێی کتێبی Blood and Beliefی ئالیزا مارکوس و شایەتحاڵی کادیرە جیاکراوەکان (وەک شەمدین ساکق و سەلیم چوروککایا)، پەکەکە لە هەشتاکان و نەوەدەکاندا زیاتر لە هەزار ئەندامی خۆی بە تۆمەتی خیانەت و جیاوازبوونی بیروباوەڕ پاکتاو کردووە:

 * هاکی کارەر: یەکێک لە دامەزرێنەرە سەرەتاییەکان کە بە شێوەیەکی گوماناوی کوژرا و بەکارهێنرا بۆ سەپاندنی دەسەڵاتی رەهای ئۆجەلان.

 * مەهمەت شێنەر، چەتین گونگۆر (سەپان)، ڕەسوڵ ئاڵتینۆک: بەهۆی داواکردنی دیموکراسی لەناو پەکەکەدا لە ئەوروپا و بەقاع تیرۆر کران.

 * کانی یڵماز (فەیسەڵ دونیایلی): نوێنەری پێشووی ئەوروپای پەکەکە، کە لە ساڵی ٢٠٠٦ لە سلێمانی بە بۆمبی بچێنراوی پەکەکە شەهید کرا.

 * ئۆسمان ئۆجەلان (برای عەبدوڵڵا ئۆجەلان): دوای جیاوبوونەوەی لە ٢٠٠٤، کەوتە ژێر هەڕەشەی ڕاستەوخۆی تیرۆرکردن لەلایەن ڕێکخراوەکەوە.

سەربازگیری و ڕفاندنی منداڵان

ڕاپۆرتە فەرمییەکانی ڕێکخراوی چاودێری مافی مرۆڤ (Human Rights Watch) بە بەردەوامی پەکەکە و لقەکانیان (یەپەگە، هەپەگە، یەبەشە) تاوانبار کردووە بە:

 * بەکارهێنانی منداڵانی تەمەن ١٢ تا ١٧ ساڵ لە شەڕە چەکدارییەکاندا.

 * ڕفاندنی منداڵان لە قوتابخانە و گوندەکانی باکوور، ڕۆژئاوا و شەنگال و دابڕاندنیان لە خێزانەکانیان بۆ دانی ڕاهێنانی فکری و سەربازی.

٣. سێبەری دەزگا هەواڵگرییەکان: سوریا، ئێران و دەوڵەتی قووڵی تورکیا
تەمەنی درێژخایەنی پەکەکە بەبێ پشتیوانی دەزگا هەواڵگرییە هەرێمییەکان مەحاڵ بوو. 

پەکەکە هەمیشە کارتی دەستی دوژمنانی کورد بووە بۆ لێدانی قەوارە و خەباتی ڕاستەقینەی کورد.

       [دەزگا هەواڵگرییە هەرێمییەکان]   
 (بەعسی سوریا) (ئیتڵاعاتی ئێران) (میت/دەوڵەتی تورک)  
         [پەکەکە و لقەکانی]
          
        (تێکدانی ناوڵێدانی کورد)

پەیوەندی لەگەڵ ڕژێمی بەعسی سوریا و دۆڵی بەقاع (لوبنان)

لە دوای کودەتای ١٩٨٠ی تورکیا، ئۆجەلان پەنای بردە بەر ڕژێمی حافز ئەسەد. لە دۆڵی بەقاعی لوبنان (کە لە ژێر کۆنترۆڵی سوپای سوریا و سوپای پاسداراندا بوو)، کەمپی ڕاهێنانی «مەحسووم کۆرکماز»ی دامەزراند. 

لەوێ پەکەکە لە پاڵ گرووپە فەلەستینییە توندڕەوەکان و پاسداران ڕاهێنانی دەکرد. ئۆجەلان کوردەکانی ڕۆژئاوای کردە قوربانی بۆ ئەوەی ڕژێمی بەعس ڕێگەی پێبدات چەکدار کۆبکاتەوە، لە کاتێکدا مافی ڕەگەزنامەشیان لە سووریا نیشان نەدەدرا.

پەیوەندی لەگەڵ ئیتڵاعاتی ئێران (VEVAK)
لە ساڵانی هەشتاکان و نەوەدەکاندا، پاسداران و ئیتڵاعاتی ئێران کەمپ و ئاسانکارییان بۆ پەکەکە دابین کرد لە سنوورەکاندا بۆ فشارخستنە سەر تورکیا. 

ئۆجەلان فەرمانی ڕەهای دابوو کە پەکەکە شەڕی ڕژێمی ئێران نەکات. کاتێک پژاک دروست بوو، ئێران چەندین جار بەکاری هێنا بۆ گەمەی هەواڵگری و فشار لەسەر هێزە ئۆپۆزسیۆنەکانی ڕۆژهەڵات (وەک کۆمەڵە و دیموکرات).

پەکەکە و میتی تورکیا: یارییەکە چۆن بەڕێوەچوو؟

ئەگەرچی میت ئۆپەراسیۆنی بەردەوامی بۆ لێدانی سەرکردەکانی پەکەکە ئەنجامداوە، بەڵام هاوکێشەی بەردەوامیی پەکەکە خزمەتی ڕاستەوخۆی بە دەوڵەتی قووڵی تورکیا کردووە:

 * بەهانەی داگیرکاری: بوونی پەکەکە لە قەندیل، شەنگال و ڕۆژئاوا بووەتە گەورەترین بەهانە بۆ سوپای تورکیا تا دەست بەسەر سەدان گوند و ناوچەی باشوور و ڕۆژئاوادا بگرێت.

 * تێکدانی پڕۆسەی مەدەنی: 

هەر کاتێک بزووتنەوەیەکی مەدەنی یان سیاسی کوردی لە باکوور سەری هەڵبڕیبێت، چالاکییە چەکدارییەکانی پەکەکە ڕێگەی بە دەوڵەتی تورکیا داوە هەموو خەباتێکی کورد وەک «تیرۆر» بناسێنێت.

٤. شەڕی پێشمەرگە، باجگیری و مافیای دارایی
پەکەکە وزەی خۆی لەبری داگیرکەران، ڕووەو هێزە کوردستانییەکان ئاڕاستە کرد:
شەڕی ناوخۆ و شەهیدکردنی پێشمەرگە

لە ساڵانی هەشتاکان و نەوەدەکاندا، پەکەکە شەڕی توندی دژی پێشمەرگەی پارتی (پەدەکە) و یەکێتی (یەنەکە) لە باشووری کوردستان و پارتی دیموکراتی کوردستانی ئێران و کۆمەڵە ئەنجامدا. لە ئەنجامی ئەم هێرشانەدا، سەدان پێشمەرگە و فەرماندەی دیاری کورد کە تەمەنێک خەباتیان دژی ڕژێمەکانی بەعس و تورکیا کردبوو، بە دەستی چەکدارانی پەکەکە شەهید کران.

ئیمپراتۆریەتی دارایی و میدیایی
لەکاتێکدا پارتی و یەکێتی و کۆمەڵە لە نەوەدەکاندا نەیا بە ئاسانی کەناڵێکی ئاسمانی دابمەزرێنن، پەکەکە دەیان کەناڵی وەک (MED TV, MEDYA TV, ROJ TV) دامەزراند. 

لە کاتی داخستنیان لەلایەن وڵاتانی ئەوروپاوە بەهۆی یاساکانی دژە-تیرۆر، لە ظرفی چەند هەفتەیەکدا بە ملیۆنان دۆلار ئامێری نوێیان دەکڕییەوە.

ئەم داراییە زەبەلاحە لە کوێوە دەهات؟

 * سەرانە و باجگیری: وەرقرتاندنی زۆرەملێ لە کاسبکاران، جووتیاران و دەوڵەمەندەکانی کورد لە باکوور، ڕۆژئاوا و ناو ئەوروپا.

 * تۆمەتەکانی بازرگانی ماددە هۆشبەرەکان: بەپێی ڕاپۆرتەکانی ئینتەرپۆڵ، وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا و دادگاکانی ئەڵمانیا، تۆڕەکانی سەر بە پەکەکە لە ئەوروپا بەردەوام تێوەگلاون لە قاچاخچێتی هیرۆین، قاچاخچێتی مرۆڤ و شۆردنی پول.

٥. کارەساتی ڕۆژئاوا و کارتی شەنگال
ئەنجامی سیاسەتی وابەستەیی ئۆجەلان لە ڕۆژئاوا و شەنگال بە روونی دەرکەوت:
ئاشبەتاڵ لە ڕۆژئاوا

لە ڕۆژئاوای کوردستان، پەیەدە و هەسەدە بە سەپاندنی ئایدۆلۆژیای ئۆجەلان و هەڵواسینی وێنەکانی، هەموو دەنگە جیاوازەکانی کوردیان کپ کردەوە، ئەندامانی ئۆپۆزسیۆنی کوردیان (ئەنەکەسە) ڕفاند و کوشت. 

لە کۆتاییدا، بەهۆی نەبوونی بڕیاری سەربەخۆیی نیشتمانی و پاشکۆیەتی ڕەها بۆ فەرمانەکانی ئۆجەلان، دەستکەوتەکانی خەڵکی ڕۆژئاوایان خستە بەر مەترسی و بەرامبەر گۆڕانکارییە سیاسییەکان ناچار بە پاشەکشە و ڕادەستکردنەوە بوون. 

کاتێک ڕەخنە دەگیرێت، ئایدۆلۆگەکان دەڵێن «ئەوە تاکتیکی سەرۆک ئاپۆ بوو»؛ ئەمەش هەمان تەکفیک و چەواشەکارییە کە تەنها بۆ پەرستنی کەسایەتی ئۆجەلان دروست کراوە.
فێڵی مێژوویی لە شەنگال

دوای کارەساتی شەنگال، ڕاگەیاندنەکانی پەکەکە پروپاگەندەی ئەوەیان دەکرد کە «ئۆجەلان ده ساڵ پێشتر پێشبینی کارەساتی شەنگالی کردووە». ئەم درۆ مێژووییە لە کاتێکدا بوو کە خۆیان بانگەشەی ئەوەیان دەکرد ئۆجەلان لە زیندانی ئیمڕاڵی لە ژێر گۆشەگیری ڕەهادایە و دەنگی بە جیهان ناگات. 

چۆن کەسێک لە گۆشەگیریدا بووبێت، پێشبینی ڕووداوێکی وەهای کردووە؟ ئەمە تەنها ئەفسانەسازی بوو بۆ پیرۆزکردنی سەرکردەیەک کە خزمەتکاری ئەجێندای هەواڵگرییەکان بوو.
مێژووی پەکەکە بە کورتی: لە دامەزراندنەوە تا ئەمڕۆ

سەردەم / ساڵ ڕووداوە سەرەکییەکان ئامانج و کاریگەرییەکان   
١٩٧٨ دامەزراندنی پەکەکە لە فیس (دیاربەکر) نووسینەوەی مانیفێستی مارکسی-لینینی بە ڕێبەرایەتی ئۆجەلان 

١٩٨٠–١٩٩٨  بنکە لە بەقاعی لوبنان و سوریا بەکارهێنانی پەکەکە لەلایەن ڕژێمی ئەسەدەوە؛ دەستپێکی کوشتنی ناوخۆیی 

 ١٩٩٢–١٩٩٨  شەڕی ناوخۆیی دژی هێزە کوردییەکان ، شەهیدکردنی سەدان پێشمەرگە لە باشوور و ڕاکێشانی سوپای تورکیا 

١٩٩٩ | دەستگیرکردنی ئۆجەلان لە کینیا  ئۆجەلان لە دادگا وتی: "ئامادەم خزمەتی دەوڵەتی تورک بکەم" 

٢٠٠٢–٢٠٠٥ | گۆڕینی ناوەکان (کادێک/کۆنگرە-گەل) مانۆڕ بۆ دەربازبوون لە لیستی تیرۆر؛ دامەزراندنی پەیەدە و پژاک 

٢٠١١–٢٠٢٦ دەستبەسەرداگرتنی ڕۆژئاوا و کارەساتی پاشەکشە سەپاندنی تاکحزبی، ڕفاندنی منداڵان، و تێکدانی ئایندەی ڕۆژئاوای کوردستان 

ئاکام
عەبدوڵڵا ئۆجەلان و ڕێکخراوی پەکەکە نەک هەر رزگارییان بۆ گەلی کورد نەهێنا، بەڵکو ناو و ناوبانگی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کوردیان لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بە لادان، تیرۆر، قاچاخچێتی و کوشتنی ناوخۆیی ئاوێتە کرد. 

ئەوانەی ئەمڕۆش چاو بەم ڕاستییانەدا دەنوقێنن، تەنها شوێنکەوتەی فیکرێکی کۆڵتین کە منداڵ دەڕفێنێت، تێکۆشەرانی کورد دەکوژێت و خاکی کوردستان دەکاتە قوربانی یارییە هەواڵگرییەکانی دەوڵەتانی داگیرکەر. 

مێژوو دەلمێنێت کە خەباتی ڕاستەقینەی کوردستان تەنها بە یەکێتیی نیشتمانی، بڕیاری سەربەخۆ و بەها مرۆییەکان سەردەکەوێت، نەک بە پاشکۆیەتی بۆ ئیمڕاڵی و دەزگا ئەمنییەکان.

 

له ڕووداو٢٤، مرۆڤه‌کان ئازادن، چۆن بیر ده‌که‌نه‌وه‌ و چۆن ده‌نووسن!
ئه‌و وتاره‌ نووسینی ڕوودا٢٤، نییه، نووسینی به‌ڕێز زمناكۆ كوردستانی، که له ڕوودا٢٤ بڵاوی کردۆته‌وه‌