لە سەردەمی ئێستادا، تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بوونەتە بەشێکی جیا‌نەکراوە لە ژیانی مرۆڤ. فەیسبووک، تیکتۆک، یوتیوب ، ئەنستاگرام و پلاتفۆرمەکانی دیکە دەرگایەکی فراوانیان بۆ دەستگەیشتن بە زانیاری، ئاڵوگۆڕی بیرۆکە و دەربڕینی ئازاد کردووەتەوە.
بەڵام پرسیاری گرنگ ئەوەیە: ئایا زۆربوونی زانیاری بە مانای زۆربوونی هۆشیارییە؟
بەداخەوە، لە کۆمەڵگەی کوردستاندا هەندە دەبینین کە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان لەبری ئەوەی ببنە ئامرازی پەرەپێدانی زانست و هۆشیاری،بوونەتە شوێنی بڵاوکردنەوەی هەواڵی نادروست، لایەنگریی کوێرانە، تۆمەتبارکردن و دروستکردنی ناکۆکیی کۆمەڵایەتی.
کێشەکە تەنها لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا نییە؛ بەڵکو لە شێوازی بیرکردنەوە، کولتووری زانیاری و هەڵسووکەوتی کۆمەڵایەتیی ئێمەشدا ڕەگی هەیە.
یەکێک لە کێشە بنەڕەتییەکان کەمبوونی خووگرتن بە خوێندنەوە و گەڕانە بەدوای سەرچاوەی جۆراوجۆر بۆ تێگەیشتن لە بابەتەکان. زۆرجار تاکێک بە خوێندنەوەی چەند دێڕێک یان بینینی ڤیدیۆیەکی کورت، خۆی بە شارەزا لە بابەتێکی مێژوویی، سیاسی یان کۆمەڵایەتی دەزانێت.
لە کاتێکدا زانیاریی ڕاستەقینە پێویستی بە خوێندنەوە، بەراوردکردنی سەرچاوەکان و پرسیارکردن و شیکردنەوە هەیە.
ئەمڕۆ هەندێک پەیام و ڤیدیۆ لە ماوەی چەند خولەکێکدا دەگەنە هەزاران کەس، بەبێ ئەوەی کەسێک بپرسێت:
سەرچاوەی ئەم هەواڵە کوێیە؟
ئایا بەڵگەیەکی پشتڕاستکراوەی هەیە؟
کێ بڵاوی کردووەتەوە؟
ئایا مەبەستی زانیاری پێدانە یان کاریگەری دانان لەسەر هەستی خەڵک؟
بڵاوکردنەوەی هەواڵی نادروست تەنها هەڵەیەکی تاکەکەسی نییە؛ دەتوانێت ببێتە هۆی تێکدانی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و زیانگەیاندن بە متمانەی گشتی.
کۆمەڵگایەکی هۆشیار ئەو کۆمەڵگایە نییە کە هەمووان تێیدا یەک بیر بکەنەوە؛ بەڵکو ئەو کۆمەڵگایەیە کە جیاوازیی بیرۆکەکان قبوڵ دەکات.
لە کۆمەڵگەیەکدا کە ڕەخنەکردن بە دوژمنایەتی لێک بدرێتەوە، هیچ دەرفەتێک بۆ چاکسازی نامێنێت.
ڕەخنەکردن لە حیزب، حکومەت، بەرپرسیار، ڕێکخراو یان کەسایەتییەکی سیاسی بە مانای دوژمنایەتی نییە. بەڵکو مافێکی مەدەنی و ئامرازێکە بۆ چاودێریکردنی دەسەڵات.
هەندێک جار پەیامێکی پڕ لە هەست و وروژاندن کاریگەرییەکی زۆری لەسەر خەڵک دروست دەکات، تەنانەت ئەگەر هیچ بەڵگەیەکی پشتڕاستکراوەی لەگەڵدا نەبێت.
هەست بە خۆشەویستیی نیشتمان، قین لە دوژمن، یان پابەندی بە کەسایەتییەکان نابێت ببێتە هۆی داخستنی دەرگای بیرکردنەوە.
نیشتمانپەروەری بە مانای بێ‌ڕەخنەیی نییە؛ بەڵکو دڵسۆزی بۆ نیشتمان پێویستی بە ڕاستگۆیی، بەرپرسیارێتی و توانای ڕەخنەکردن هەیە.
لە هەندێک گفتوگۆی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا، لەبری وەڵامدانەوە بە بیرۆکە، هێرش دەکرێتە سەر کەسەکە. سووکایەتی، تۆمەت، گاڵتەکردن و ناونانی سیاسی دەبنە ئامرازی بەرگریکردن لە بۆچوونی خۆمان.
بەڵام کۆمەڵگایەکی پێشکەوتوو ئەوە نییە کە تێیدا کەسی بەهێزتر بە زمانی توندتر قسە بکات؛ بەڵکو ئەوەیە کە کەسی خاوەن بەڵگە بتوانێت بیرۆکەکەی بە شێوەیەکی ئارام و ڕوون بخاتەڕوو.
ئەگەر نەوەی نوێ زانیاریی خۆی تەنها لە ڤیدیۆی کورت، پۆستی هەستیار و پەیامی بێ‌سەرچاوە وەربگرێت، ئەوا مەترسییەک هەیە لەسەر توانای شیکردنەوە و بیرکردنەوەی سەربەخۆی.
ئەرکی خێزان، قوتابخانە، زانکۆ، میدیا و دامەزراوە مەدەنییەکانە کە کولتووری پرسیارکردن، خوێندنەوە و پشتڕاستکردنەوەی زانیاری پەرە پێ بدەن.
گۆڕانکاری لە کۆمەڵگادا بە قەدەغەکردنی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەست پێ ناکات، بەڵکو بە فێرکردنی شێوازی دروستی بەکارهێنانیان دەست پێ دەکات.
پێویستە:
١. کولتووری خوێندنەوە و توێژینەوە پەرە پێ بدرێت.
٢. فێری پشتڕاستکردنەوەی هەواڵ و سەرچاوەکان ببین.
٣. جیاوازیی نێوان ڕەخنە و تۆمەتبارکردن بزانین.
٤. مافی جیاوازیی بیرۆکەکان بپارێزین.
٥. تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بکەینە شوێنی فێربوون و ئاڵوگۆڕی زانیاری.
٦. حیزب و دەسەڵات و کەسایەتییەکان لە چاودێری و ڕەخنەی کۆمەڵگا بپارێزراو نەزانین.
٧. نەوەی نوێ بە بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە و میدیایی پەروەردە بکەین.
کۆتایی: کۆمەڵگای هۆشیار بە کۆمەڵگای بێ‌پرسیار دروست نابێت
کێشەی گەورەی کۆمەڵگایەک ئەوە نییە کە خەڵکی زانیارییان کەم بێت؛ بەڵکو ئەوەیە کە خەڵک بەبێ پشتڕاستکردنەوە باوەڕ بە زانیارییەکان بکەن و بەبێ بیرکردنەوە بیانگوازنەوە.
ئێمە پێویستمان بە کۆمەڵگایەکە کە لەبری ئەوەی بپرسێت: «کێ ئەم قسەیەی کردووە؟» بپرسێت: «بەڵگەی ئەم قسەیە چییە؟»
لەبری ئەوەی بپرسێت: «ئەم کەسە لە کام حیزبە؟» بپرسێت: «ئەم بیرۆکەیە چەندە دروستە؟»
لەبری ئەوەی هەر پۆستێک بڵاو بکاتەوە، سەرەتا بیخوێنێتەوە و پشتڕاستی بکاتەوە.
کوردستان تەنها بە زۆریی پۆست و کۆمێنت و بینەر پێش ناکەوێت؛ بەڵکو بە زۆریی بیرکردنەوە، زانست، ڕەخنەی بەرپرسانە و هاوڵاتیی هۆشیار پێش دەکەوێت.
چونکە کۆمەڵگایەک کە پرسیارکردن فێر نەبێت، بە ئاسانی دەبێتە قوربانیی ئەو کەسانەی وەڵامی ئامادەیان هەیە، بەڵام بەڵگەیان نییە.
.jpg)
