مێژوویەکی پڕ لە دابەشبوون و قوربانیدان:
نەتەوەی کورد یەکێکە لە دێرینترین نەتەوەکانی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کە خاوەنی مێژوویەکی پڕ لە سەروەری و هاوکات پڕ لە تراژیدیایە. گەورەترین وەرچەرخانی نەرێنی لە مێژووی سیاسیی کورددا بۆ شەڕی چاڵدێران لە ٢٣ی ئابی ١٥١٤ دەگەڕێتەوە. ئەم شەڕە کە لە نێوان دوو ئیمپراتۆریەتی گەورەی ناوچەکە (عوسمانییە سوننەکان و سەفەوییە شیعەکان) ڕوویدا تەنها ململانێیەکی مەزهەبی نەبوو بەڵکو بووە سەرەتای دابەشکردنی جەستەی نەتەوەیەک کە تا ئەمڕۆش ئازارەکەی دەچێژێت.لەو مێژووەوە خاکی کوردستان بووەتە گۆڕەپانی جەنگی بێگانەکان و کوردیش وەک سووتەمەنی ئەو جەنگانە بەکارهاتووە. ئەوەی جێگەی تێڕامانە ئەو هێزانەی کە گەورەترین ستەمیان لە کورد کردووە هەمان ئەو نەتەوانە بوون کە لە ژێر پەردەی برایەتیی ئیسلامیدا خاکیان داگیر کردووە و ناسنامەیان سڕیوەتەوە.
شەڕی چاڵدێران:
خەنجەری ژەهراوی لە جەستەی کوردستان:
شەڕی چاڵدێران تەنها جەنگێکی سەربازی نەبوو بەڵکو پیلانێکی سیاسی بوو بۆ پارچەپارچەکردنی کوردستان. سوڵتان سەلیمی عوسمانی بە بەکارهێنانی فەتوای ئایینی و هاندانی میرە کوردەکان توانی کورد بکاتە بەشێک لە بەرەی خۆی دژ بە سەفەوییەکان.
دەرەنجامە کارەساتبارەکانی ئەم شەڕە بریتین لە:
دابەشبوونی کوردستان بۆ دوو بەشی سەرەکی (ڕۆژهەڵات و باکوور) کە دواتر بووە بناغەی دابەشکارییەکانی سایکس پیکۆ.
لەدەستدانی سەربەخۆیی میرنشینە کوردییەکان و بوونیان بە پاشکۆی ئیمپراتۆریەتەکان.
دروستبوونی دووبەرەکیی مەزهەبی لە نێوان کوردەکاندا (شیعە و سوننە) کە تا ئێستاش کاریگەریی ماوە.
تاڵانکردنی سامانی کوردستان و بەکارهێنانی گەنجی کورد وەک سەربازی بێبەرامبەر لە جەنگەکاندا.
ئەم دابەشبوونە وایکرد کە کورد نەتوانێت وەک یەکەیەکی نەتەوەیی یەکگرتوو گەشە بکات و هەمیشە لەلایەن تورک و فارسەوە وەک بەربەستێکی مرۆیی لە نێوان خۆیاندا بەکارهێنراوە.
ئیسلام و سڕینەوەی ناسنامەی کوردی:
پێش هاتنی ئیسلام کورد خاوەنی ئایین و کولتوور و شارستانیەتی تایبەت بە خۆی بووە (وەک زەردەشتی یەزدانی و میترایی). بەڵام فتوحاتە ئیسلامییەکان لە سەدەی حەوتەمی زایینیدا بە شێوەیەکی توندوتیژ و بە زەبری شمشێر گەیشتنە کوردستان. شەڕی جەلەولا (٦٣٢ ز) و پەلامارەکانی تر بۆ سەر ناوچە جیاوازەکانی کوردستان بوونە هۆی کوشتاری بەکۆمەڵ و بە دیلگرتنی ژن و منداڵی کورد.
کاریگەرییە نەرێنییەکانی ئیسلامیزەکردنی زۆرەملێ:
داگیرکاریی فیکری تاکی کورد وای لێکراوە کە بەرژەوەندیی ئایینی (کە لە بنەڕەتدا بەرژەوەندیی عەرەبە) بخاتە پێش بەرژەوەندیی نەتەوەیی خۆی و زمانی عەرەبی وەک زمانی بەهەشت سەپێنرا کە بووە هۆی ئەوەی زمانی کوردی پڕ بێت لە وشەی بێگانە و پاشەکشە بەفەرهەنگی ڕەسەنی کوردی بکات.
جینۆساید لە ژێر ناوی ئایین:
داگیرکەرانی عەرەب تورک و فارس هەمیشە ئایینیان وەک ئامرازێک بەکارهێناوە بۆ سەرکوتکردنی کورد. نموونەی هەرە دیار پڕۆسەی ئەنفال بوو لە ساڵی ١٩٨٨ کە ڕژێمی بەعس ناوی سوورەتێکی قورئانی لێنا بۆ شەرعیەتدان بە کوشتنی ١٨٢ هەزار کوردی بێتاوان. ڕاستییەکی مێژوویی هەیە کە پێویستە هەموو کوردێک بیزانێت لە تەواوی مێژوودا هیچ نەتەوەیەکی غەیرە موسڵمان (وەک جوو، مەسیحی، هیندۆسی یان بودی) پەلاماری کوردستانی نەداوە و نەیویستووە کورد قڕ بکات. تەنها ئەو نەتەوانەی کە خۆیان بە برای موسڵمان دەزانن خاکی کوردیان داگیر کردووە و خوێنی کوردیان ڕشتووە.
خیانەتی ناوخۆیی
سەلاحەدینی ئەیوبی وەک نموونە گەورەترین بەربەست لە بەردەم دەوڵەتبوونی کورددا نەبوونی هۆشیاریی نەتەوەیی بووە لە لای سەرکردە مێژووییەکان. سەلاحەدینی ئەیوبی (١١٣٧-١١٩٣ ز) دیارترین نموونەی ئەو سەرکردە کوردانەیە کە وزەی نەتەوەکەی خۆی بۆ خزمەتی بێگانە بەفیڕۆ داوە. سەلاحەدین هەموو ژیانی خۆی تەرخان کرد بۆ یەکخستنی وڵاتانی عەرەبی و پاراستنی خەلافەتی ئیسلامی. ئەو سوپایەکی گەورەی لە گەنجانی کورد دروست کرد، بەڵام لەبری ئەوەی قودس بۆ کورد ڕزگار بکات بۆ عەرەبی ڕزگار کرد.لە کاتێکدا سەلاحەدین لەوپەڕی هێزدا بوو نەیتوانی یان نەیویست بستێک خاکی کوردستان بکاتە قەوارەیەکی سەربەخۆ بۆ کورد. ئەو وەک سولتانێکی موسڵمان ڕەفتاری دەکرد نەک وەک ڕێبەرێکی کورد. دوای مردنی ئیمپراتۆریەتەکەی (ئەیوبییەکان) بە خێرایی دابەش بوو و هیچ دەستکەوتێکی نەتەوەیی بۆ کورد بەجێنەهێشت تەنها ئەوە نەبێت کە کورد وەک سەربازی بەکرێگیراو لە مێژوودا ناسرا.ئەم جۆرە ڕەفتارە تەنها لای سەلاحەدین نەبووە بەڵکو زۆربەی میرە کوردەکانی سەردەمی عوسمانی و سەفەوی لە پێناو بەرژەوەندیی کەسی و پاراستنی میرنشینە بچووکەکانیان بوونەتە جاش و هاوکاری داگیرکەرانیان کردووە دژ بە برا کوردەکانی خۆیان.
هاوسۆزییەکی کوشندە و پێویستیی گۆڕینی دیدگا:
جێگەی داخە کە تا ئێستاش بەشێکی زۆری تاکی کورد لە ژێر کاریگەریی ئایدۆلۆژیای هاوردەدا دوعای سەرکەوتن بۆ ئەو هێزانە دەخوازن کە دوژمنی سەرسەختی کوردن. کاتێک فڕۆکەیەکی ئەمریکی و ئیسڕائیلی یان هێزێکی غەیرە موسڵمان گورز لە داگیرکەرانی کوردستان (تورکیا، ئێران یان عێراق و سووریا) دەوەشێنێت هەندێک کورد بە ناوی ئیسلامەوە دڵگران دەبن.بو دوعای خراپ لەوانە بکەم کە کورد کوژەکان دەتۆپێنن خو کورد لە بنچینەدا مسلمان نەبوە .خو کورد بە شیوەی دڕندانە کراونە بە مسلمان و هەتاکو ئیستاش لە ١٠ وشەدا ٦ی بە عربی دەلینەوە. خو لە تەواوی میژووی ئیمەی کورد و جوەکاندا یک جو کوردیکی نەکوشتووە. هەر ئەو برایانەی ئیسلامی بون و هەن دەستدرێژیان کردۆتە سەر ژنان و کچانی کورد هەر عەڕەب و فارس و تورک بوون ئایا دەزانن هەمویان برایانی مسلمانان.
کۆنیشانەی ستۆکهۆڵم
ئەمە نیشانەی کە تێیدا قوربانی ئەوینداری بکوژەکەی دەبێت. بەرژەوەندیی نەتەوەیی دەبێت لە سەرووی هەموو سۆزێکی ئایینییەوە بێت. هەر هێزێک لە هەر شوێنێکی جیهانەوە بێت ئەگەر گورز لە بکوژانی کورد بوەشێنێت دەبێت وەک دۆست و هاوپەیمانی کورد سەیر بکرێت.
بەرەو ڕابوونی نەتەوەیی
بۆ ئەوەی کورد ببێتە خاوەن قەوارەی خۆی پێویستە ئەم هەنگاوانە بنێت.
.دابڕان لە ئایدۆلۆژیای داگیرکەر تێگەیشتن لەوەی کە ئایین هەمیشە وەک ئامرازێک بۆ ژێردەستەکردنی کورد بەکارهاتووە.
خوێندنەوەی ڕاستگۆیانەی مێژوو ناسینی خائینە مێژووییەکان و تێگەیشتن لەوەی کە سەلاحەدین و هاوشێوەکانی خزمەتی کوردیان نەکردووە.
.پێش خستنی بەرژەوەندیی نەتەوەیی قیبلەنمای تاکی کورد دەبێت تەنها "خاکی کوردستان" بێت، نەک مەککە و مەدینە یان تاران و ئەنقەرە.
.ناسینی دۆست و دوژمن: تێگەیشتن لەوەی کە ئەو نەتەوانەی کورد بە کافر یان دەزانێت (وەک جوو و ئەوروپییەکان)، زۆر جار زیاتر لە برایانی موسڵمان خزمەتیان بە دۆزی کورد کردووە.
کورد پێش ئەوەی بە شمشێر بکرێتە موسڵمان گەلێکی ئازاد و خاوەن شارستانیەت بووە. کاتی ئەوە هاتووە بگەڕێتەوە بۆ ئەو ڕەسەنایەتییە و چیتر نەبێتە سووتەمەنی بۆ جەنگ و بەرژەوەندیی نەتەوەکانی تر.
