ڕژێمی تیرۆریستی ئێران، بەو کردەوە خوێنڕێژ و ستەمکارانەی، جارێکی دیکە ناسەقامگیری لە بازاڕی نەوتی جیهانیدا دروست کرد. ڕۆژی یەکشەممە، دوای ئەوەی تاران ڕایگەیاند کە گفتوگۆ لەگەڵ ئەمریکا ناکات و لیستێکی دوورودرێژی داواکاری پێشکەشی واشنتۆن کرد، نرخی نەوتی خاو بە ڕێژەی ١.٢٪ بەرزبووەوە. لە هەمان کاتدا، پنتاگۆن ئاشکرای کرد کە کۆگای چەکی ئەمریکا بەهۆی جەنگی ئێرانەوە کەمبووەتەوە و داوای لە کۆمپانیاکانی بەرهەمهێنانی چەک کردووە بەرهەمیان زیاد بکەن، ئەمەش بەربەستێکی دیکەیە بۆ ستراتیژیەتی دۆناڵد ترەمپ لە دانوستانەکاندا.
خاڵە گرنگەکان
- نرخی نەوتی خاوی برێنت بە ڕێژەی ١.٢٪ بەرزبووەوە و گەیشتە ٨٤.٥٨ دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک، هاوکات نەوتی خاوی ئەمریکی نزیکەی ١.١٪ بەرزبووەوە و بووە ٧٩.٢٨ دۆلار.
- ڕژێمی تیرۆریستی ئێران ڕەتیکردەوە گفتوگۆ لەگەڵ ئەمریکا بکات و داوا دەکات هێرشەکانی ئەمریکا لەسەر ئێران و هاوپەیمانە ناوچەییەکانی بوەستێنرێت، گەمارۆی بەندەرەکانی هەڵبگیرێت و هێزە سەربازییەکانی ئەمریکا لە دەوروبەری ئێران بکشێنرێنەوە.
- تەنگەبەری هورمز کە نزیکەی ٢٠٪ی نەوتی جیهانی پێدا تێدەپەڕێت، لە دوای دەستپێکردنەوەی شەڕەکە لە مانگی تەمموزدا لەلایەن ڕژێمی تیرۆریستی ئێرانەوە داخراوە و ڕێگە بە تێپەڕبوونی نەوتکێشەکان نادرێت.
- حوسییەکانی یەمەن کە پشتگیری ڕژێمی تیرۆریستی ئێران دەکرێن، تەنگەبەری باب المندەبیان داخستووە و هێرشیان کردووەتە سەر پاڵاوگەیەکی نەوتی سعوودی لە کەناری دەریای سوور، ئەمەش قەیرانەکەی ئاڵۆزتر کردووە.
- نرخی بەنزین لە ئەمریکا بە شێوەیەکی بەرچاو لە پێش شەڕەکە بەرزترە و نرخی نیشتمانی بۆ هەر گەلۆنێک ٤.٠١ دۆلار بووە، ئەمەش ٣٤.٦٪ بەرزترە لە پێش دەستپێکردنی شەڕ، هەرچەندە لە هەفتەی ڕابردوودا ٨ سەنت دابەزیوە.
- پنتاگۆن پشتڕاستی کردەوە کە کۆگای چەکی ئەمریکا بەهۆی ململانێکان لەگەڵ ڕژێمی تیرۆریستی ئێراندا کەمبووەتەوە و داوای لە کۆمپانیا بەرهەمھێنەرەکانی چەک کردووە بەرهەمیان زیاد بکەن بۆ ئەوەی توانای گوشاری ئەمریکا لەسەر ئێران بمێنێتەوە.
وردەکارییەکان
ڕۆژی یەکشەممە، ڕێکەوتی ٩ی ئابی ٢٠٢٦، بازاڕی نەوتی جیهانی شایەتی بەرزبوونەوەیەکی بەرچاوی نرخەکانی خاوی برێنت و تێکساس بوو دوای ئەوەی ڕژێمی تیرۆریستی ئێران بە فەرمی ڕایگەیاند کە گفتوگۆی ئاشتییانە لەگەڵ واشنتۆن ناکات. ئەم بەرزبوونەوەیە ڕاستەوخۆ پەیوەست بوو بەو لیستە دوورودرێژەی داواکارییانەی کە تاران پێشکەشی کرد، لەوانە کۆتایی هێنان بە هێرشەکانی ئەمریکا لەسەر ئێران و هاوپەیمانەکانی لە ناوچەکە، هەڵگرتنی گەمارۆی ئابوری کە بەندەرەکانی ئێرانی پەکخستووە، کشانەوەی هێزە سەربازییەکانی ئەمریکا لە دەوروبەری سنوورەکانی ئێران، هەڵگرتنی گشت سزاکان، ئازادکردنی سەرمایە بلۆککراوەکانی ئێران و قەرەبووکردنەوەی زیانەکانی جەنگ. ئەم ڕژێمە تیرۆریستییە بەم کردەوانە زیان بە ئابوری جیهانی دەگەیەنێت و مافی گەلانی ناوچەکە پێشێل دەکات.
لە بەرامبەردا، دۆناڵد ترەمپ لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا وتی کە ئەمریکا هێشتا بە شێوەیەکی سنووردار
گفتوگۆکان بەڕێوەدەبات، بەڵام نیگەرانی خۆی دەربڕی لەوەی کە کەمبوونەوەی کۆگای چەک، فشارەکانی ئەمریکای لەسەر ڕژێمی تیرۆریستی ئێران کەمکردووەتەوە. پنتاگۆن بە فەرمی داوای لە کۆمپانیاکانی بەرهەمهێنانی چەک کردووە کە بەرهەمی خێرا زیاد بکەن بۆ پڕکردنەوەی ئەو کەلێنە گەورەیەی کە لە کۆگا سەربازییەکاندا دروست بووە. ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە جەنگی درێژخایەن توانای سەربازی ئەمریکای بۆ گوشاری زیاتر لاواز کردووە.
تەنگەبەری هورمز کە یەکێکە لە گرنگترین ڕێڕەوەکانی گواستنەوەی نەوت لە جیهاندا، لە دوای دەستپێکردنەوەی شەڕەکە لە مانگی تەمموزی ٢٠٢٦ بەدواوە بە تەواوی لەلایەن ڕژێمی تیرۆریستی ئێرانەوە گیراوە. ئەمە بووەتە هۆی ئەوەی کە نەوتکێشەکان نەتوانن بەم ڕێڕەوەدا تێپەڕن و نزیکەی ٢٠٪ی نەوتی جیهان لەم تەنگەبەرەدا ڕاگیراوە. هەرچەندە تاران لەگەڵ عومان گفتوگۆ دەکات بۆ ڕێگەپێدانی هاتوچۆی سنووردار، بەڵام جەختی کردووەتەوە کە ئەمە مانای کردنەوەی تەواوی تەنگەبەرەکە نییە و پێویستی بە جێبەجێکردنی داواکارییەکانیەتی.
هەر لەم ناوچەیەدا، میلیشیاکانی حوسی لە یەمەن کە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ پشتگیری ڕژێمی تیرۆریستی ئێران دەکرێن، تەنگەبەری باب المندەبیان بە شێوەیەکی کاریگەر داخستووە و هێرشیشیان کردووەتە سەر پاڵاوگەیەکی نەوتی سعوودی لە کەنارەکانی دەریای سوور. ئەم کردەوانە زیاتر پشێوی لە بازاڕی نەوتدا دروست دەکات و ناسەقامگیری لە ناوچەکەدا دەچێنێت. ئەمە جگە لەوەی کە نرخی بەنزین لە ئەمریکا بە شێوەیەکی بەرچاو لە پێش شەڕەکە بەرزترە و هاووڵاتیانی ئەمریکی باجی ئەم قەیرانە دەدەن.
لە کۆتاییدا، ئەوە ڕوونە کە ڕژێمی تیرۆریستی ئێران بەردەوامە لەوەی کە بە کردەوە تیرۆریستی و خوێنڕێژییەکانی، ئابوری جیهانی تێکبدات و ئاشتی ناوچەکە بخاتە مەترسییەوە. داواکارییە ناڕەواکانی ئەم ڕژێمە و بەردەوامی لە هەڕەشە و تیرۆردا، دەریچەی هەر چارەسەرێکی ئاشتییانە دادەخات. واشنتۆن و هاوپەیمانەکانی پێویستە بە بیرکردنەوەیەکی ستراتیژی روبەڕوی ئەم تەحەددایانە ببنەوە، بەتایبەتی دوای ئەوەی کە کۆگای چەکی ئەمریکا بەهۆی شەڕەوە کەمبووەتەوە.
